موقعیت شما: آرشیو نشریه>سال سوم>شماره سی و پنجم، اسفند ماه 1390>منبع، معرفت، معیار و ضابطه
ستون های رومی بر خانه های ایرانی. تحلیلی بر سیمای شهری خیابان ارم با رویکرد زمینه گرا(شماره اول)
معرفی و بررسی دو همایش در حوزه سیما و منظر شهری گزارش اجمالی از گردهمایی انجمن شهرسازان قم باموضوع شناخت بافت های فرسوده

تبلیغات

final-m-site

 

Logo-

منبع، معرفت، معیار و ضابطه سال سوم، شماره سی و پنجم، اسفند ماه 1390 /فصلنامه پنجره سال 1390،

نوشته شده توسط  جلال محدثی / کارشناسی ارشد معماری منظر

 


مقدمه و طرح موضوع

نگاه به دین در حکم تبیین کننده «چگونه» زندگی کردن، مبتنی بر انتظاری که از آن می رود و داعیه ای در آن است، خارج از قاعده نیست. در جستجوی نگاه دینی در خصوص موضوعات جدید و معاصر، اصیل ترین شیوه، رجوع به منابع و بهره برداری از آنها به منظور استحصال معرفت و سپس استخراج دستور العمل های مورد نیاز است؛ که البته کاری کارشناسی و تخصصی است. نتیجه ی این عمل، بنا بر وعده ی خداوند در کتاب آسمانی، برکت در دنیا و سعادت در عقبی است.

حوزه معماری و شهرسازی، در جستجوی پاسخ برای مسائل معاصر خود، می تواند برای کارشناسان دینی، موضوعاتی را طرح نماید. این طرح موضوعات، زمانی ضرورت پیدا می کند که جامعه ای بخواهد معیارها و مبانی زیستی خود را به دور از هرج و مرج و بر پایه های روشن و قابل دفاعی استوار نماید. در صورتی که جامعه دینی باشد و یا داعیه دینی بودن را داشته باشد، مقتضی است نهادِ ارزش هایِ عمومی اش را بر پایه ی نگاه و معرفت صحیح دینی بنا نهد. از آنجا که حوزه معماری و شهرسازی، هم در نظر و هم در عمل، خالی از مبانی نیست؛ پس جستجوی معرفت دینی در موضوعاتش امر بی راهی نیست.

نقش موثر معیار ها و ضوابط در شکل دهی به محصولات معماری و شهرسازی، را در نمونه هایی از سرفصل های ضوابط، استاندارد ها، کتابهای اصول و مبانی طراحی و قوانین و مقررات ملی و بین المللی می توان ملاحظه کرد. از حوزه بیانیه ها و اصول برنامه ریزی شهری و ضوابط مرمت آثار و ابنیه گرفته تا استاندارد های فنی در تأسیسات الکتریکی یا مکانیکی؛ شواهدی بر نیاز حوزه ی معماری و شهرسازی و همچنین جامعه، به این اصول است.

آنچه که تا کنون به عنوان ضوابط تدوین شده در اختیار ماست، خروجیِ جوامعِ قانونمندی است که در برآیندی از پرسش های صورت گرفته از طرف سکونت و زندگی بشری و پاسخ های داده شده به آن در حوزه معماری و شهرسازی شکل گرفته اند. جوامعی که در تلاش برای ایجاد وحدت بین حوزه های رفتاری و فکری خود، شیوه مند کردن شکل گیری عرصه ها و مظاهر را، تا مرحله ظهور مکتب های معماری پیش برده اند.

جامعه ی اسلامی در تجلی فضایی – کالبدی خود در قالب شهر اسلامی، بر پایه مبانی هستی شناسی دین اسلام استوار است. شهرِ اسلامی ظرفِ زندگیِ اسلامیِ درونش است. فرآیند پایش و پالایش تعاملات، رفتارها و کنش های درونی آن (در امتداد همان مبانی هستی شناسی) توسط دو نهاد فقه و اخلاق، صورت می گیرد که هم در حجوزه اندیشه و نیت و عقل و هم در حوزه گفتار و رفتار و عمل تأثیر گذارند. فقه، تدوین گر باید ها و نباید هاست و اخلاق، تدوین گر شایسته ها و نا شایسته ها.

با مراجعه به فقه یا اخلاق می توان به قواعدی اخلاقی یا تشریعی، در حوزه معماری و شهرسازی دست یافت. آنچه در پی می آید صرفا طرح موضوعی در حوزه فقه و یا اخلاق است که بر پایه آموزه های نظری (در معرفت دینی) و سابقه های عملی (در سنت و سیره اسوه های دینی) رشد کرده است و جای آن دارد که در فضایی بینارشته ای، این مفاهیم و امثال آن موضوع شناسی، بررسی و تبیین شده و زمینه های تحقق آن در مدیریت و برنامه ریزی، آموزش، طراحی، اجرا و نظارت فراهم آید.

 

***

اگر آنها تورات و انجیل را و آنچه را که به آنها نازل شده، برپا می نمودند به یقین از بالای سرشان و از زیر پاهایشان روزی می خوردند (از برکات آسمان و زمین برخوردار می شدند)

سوره مائده، آیه 66

 


عنوان

شرح ضابطه

مبنای طرح موضوع

حوزه مداخله

ضوابط پرهیز

معماریِ شهرت

 

 

 

 

تصویر 1و2

بنایی که به منظور تفاخر، به جلوه کشیدن ثروت یا قدرت فردی یا اجتماعی یا حکومتی، به شیوه ای متمایز، قابل تشخیص و انگشت نما ساخته می شود و نسبت به مجاورت ها، اقتضائات مکانی و حفظ وحدت شخصیتی و بصری با کلیت بافت پیرامونی عمدا (و یا سهوا) بی توجه است، در شرایطی که شأن و شایستگی چنین تمایزی را ندارد.

در اسلام، حرمت لباس شهرت، که موجب تمایز فرد از دیگران می شود به دلیل غیر متعارف بودن در طرح و رنگ و جنس، فاخر بودن آن است.

طراحی مسکن

بناهای خصوصی

سیمای شهری

معماریِ تشبه به کفار

تصویر 3

معماری الگوبرداری شده از یک نظام ارزشی غیر منطبق با هویت جامعه اسلامی (اعم از دینی و  فرهنگی)، نظیر سبک های مشخص شرقی یا غربی، که مشخصا حوزه هویتی که به آن تعلق دارند، قابل تعریف و شناسایی است. ضمن پرهیز از استفاده از مصالح وارداتی که وابستگی اقتصادی و فرهنگی را در پی خواهد داشت.

حرمت پوشیدن لباس متعلق به جوامع غیر ارزشی در دین اسلام، به علت انتقال تدریجی نظام ارزشی الگوی بیرونی به فضای ارزشی جامعه خودی است.

طراحی مسکن

بناهای خصوصی

بناهای عمومی

منظر شهری

نمادها و نشانه ها

فضاهای شهری

معماریِ تشخّص جنسیتی

تصویر 4

معماری که در آن، تعلق عرصه ها و عملکردها به مردان و یا زنان، فضاهایی با ویژگی های متفاوت را طلب می کند و این تفکیک در آن معماری رعایت نشده است و همچنین عرصه هایی که در آن امکان تداخل حوزه های رفتار و عملکردی دو جنس مرد و زن (نظیر محل کار، عملکردهای خدماتی، اماکن عمومی و ...) وجود دارد. یکی از ویژگی های خانه های مسلمانان، از گذشته، دو حوزه «اندرونی» و «بیرونی» وجود داشته که حوزه زندگی خصوصی و معاشرت اجتماعی را از هم مجزا می کرده است.

تأکید اسلام بر حفظ حجاب، گواهی بر مجوز حضور زنان در جامعه است و حجاب فراهم آورنده حریم و حوزه ای ایمن برای این حضور. تأکید اسلام در تفکیک نیست، بلکه بر حفظ حریم و پرهیز از تداخل حوزه های رفتاری و بصری و حتی ذهنی است.

طراحی مسکن

بناهای عمومی

فضاهای شهری

معماریِ غیر بومی

 

 

 

 

 

تصویر 5

فرآیند زیست انسان در پهنه ای از زمین، بر اساس ویژگی های طبیعت و فرهنگ و تمدنی آن محدوده شکل گرفته است. در این میان ویژگی های اقلیمی، مصالح در دسترس، تکنیک ها و زیبایی شناسی ها در کنار معیارها و ارزش های فرهنگی، منجر به شکل گرفتن صورتی از معماری شده است که بخشی از ویژگی بوم در هر منطقه از کشور است. تداخل ویژگی های نام برده خصوصا در محدوده مصالح ساختمانی، چیزی است که منجر به آشفتگی و بی هویتی خواهد شد.

هر گونه تبادل یکطرفه با ساحت فرهنگی بیگانه که در راستای هویت ارزشی جامعه اسلامی نیست و یا منجر به تضعیف بنیان های ارزشی ِ درونی می شود در دین اسلام ناپسند دانسته می شود،

طراحی مسکن

بناهای خصوصی

بناهای عمومی

منظر شهری

نمادها و نشانه ها

معماری منظر

فضاهای شهری

ضوابط تحریض

معماریِ طبیعت گرایی

تصویر 6و7

شهر اسلامی، در توجه به مظاهر طبیعت و وارد کردن آنها به حوزه های مختلف زندگی انسانی، در طول تاریخ اسلام، الگو بوده است، خصوصا در باغسازی. در همین راستا، توصیه و تشویق ایجاد فضای سبز (بام، حیاط، داخل خانه، کوچه) به نوعی که خود مردم دست اندر کار احداث، توسعه و نگهداری فضای سبز در خانه ها و معابر محله ای شوند، لازم است. در خصوص فضاهای عمومی و شریان های ترافیکی و نیز احداث کمربندهای سبز شهری، داخل و خارج شهر، نهاد های دولتی وظیفه خواهند داشت.

دین اسلام طبیعت دوست است و بسیاری از تذکرات ایمانی در قالب اشاره به طبیعت آمده است. توصیه به مراجعه به طبیعت و بهره برداری از ظرفیت های مادی و معنوی آن، حفظ طبیعت و گسترش آن، علاوه بر لطافت روحی و فواید جسمی، آثار ایمانی را هم در پی دارد.

طراحی مسکن

بناهای خصوصی

بناهای عمومی

منظر شهری

نمادها و نشانه ها

معماری منظر

فضاهای شهری

معماریِ هویتی

تصویر 8

تشویق به استفاده از عناصر با هویت در سنت ساختار و فرمی معماری و شهرسازی بومی و بکارگیری مصالح، حرف و فنون و مهارت هایی که با معیارهای ارزشی و بومی هر زیست بوم و اقلیم متناسب است، منجر به پویایی اقتصادی و اشتغال بومی و حفظ سنت های فرهنگی- اجتماعی می شود.

توصیه به حفظ سنت های اجتماعی و نگسستن رشته پیوند بین نسل ها از طریق تلاش برای تداوم سنت ها و روال های درست فرهنگی، امری مورد سفارش و تأکید دین است.

طراحی مسکن

بناهای خصوصی

بناهای عمومی

منظر شهری

نمادها و نشانه ها

معماری منظر

فضاهای شهری

 

 

 

 

1-_mecca

تصویر1. هتل ابراج البیت در مکه معظمه، بی توجه به نسبت و شأن خود و محیط / عکس از اینترنت

2-90-07-24_8

تصویر2.  نمای یک ساختمان در خیابان ارم قم، مجاور کتابخانه آیت ا... مرعشی نجفی (ساختمان جدید و قدیم) / عکس از نگارنده

3-90-02-30_45

تصویر3. استفاده از فرم مثلثی سنتوری در ساختمانی در خیابان عطاران، قم

4-static.panoramio.com-hasan_fallah_nejad-isfahan

تصویر4. کلونِ دربهای قدیمی ایرانی، نماد فرهنگی رعایت تشخّص جسنیتی / حسن فلاح نژاد. سایت panoramio

5-90-02-13_67

تصویر 5. فرم پاگودا متعلق به حوزه جغرافیایی شرق و جنوبشرق آسیا، ساختمانی در بلوار جمهوری، قم / عکس از نگارنده

6-90-03-22-Tehran-toopkhoneh-

تصویر6. ساختمانی در میدان توپخانه ، در میان شلوغی و دود و ماشین، تهران / عکس از نگارنده

7-90-03-22-Tehran-toopkhoneh-_6

تصویر 7. گلدانی در ترمینال شهری میدان توپخانه تهران / عکس از نگارنده

8-static.panoramio.com-52095539

تصویر 8. شهرک مسکونی شوشتر نو در شوشتر، خوزستان، طراحی کامران دیبا که با عنایت به هویت و سنت ایرانی اسلامی به خلق معماری و فضا پرداخته است / منبع: سایت panoramio

جستجو با گوگل

ورود